En Sıcak Konular

Ersoy Yıldız

Geniş Açı
Ersoy Yıldız
10 Nisan 2015

Türkiyenin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)



Bir önceki yazıda, 1923’e kadar parlamenter sistem denemelerini özetlemiştim. Bilindiği gibi, 1920’de Atatürk’ün önderliğinde TBMM toplanmıştı. Fakat bu meclis, yakın zaman parlamentoları gibi değildi. Daha çok “kurucu meclis” niteliğindeydi. 1923 yılı Cumhuriyet’in İlanına kadar da Türkiye’yi  bu meclis yönetti. O yıllarda hem Kurtuluş Savaşı verildiği, hem de Cumhuriyetin temelleri atıldığı için olağanüstü özelliği olan dönemdi. Haliyle meclisin görevleri de olağanüstü nitelikteydi. Meclis hem yasalar çıkarıyor, hem içinden hükümeti kuruyor, zaman zaman da yargı görevini bile üstleniyordu. Atatürk, meclis başkanı, aynı zamanda devlet başkanı konumundadır. Dolayısıyla bu dönem parlamenter sistem olarak kabul görmüyor. Kendine has özellikler taşıyan ‘Meclis Hükümet Sistemi’dir. Parlamenter sistemlere benzemediği gibi, başkanlık sistemine de benzemiyordu.

Meclis Hükümet Sistemi, 1923’ten itibaren parlamenter sisteme dönüşmeye başlıyor. Cumhuriyetin ilanı ile Atatürk meclis başkanlığını bırakıp cumhurbaşkanı oluyor. Yani sistem, cumhurbaşkanı, hükümet ve meclisten oluşan tipik parlamenter sisteme doğru dönüşüyor. Cumhurbaşkanı ve hükümetten oluşan yürütme ile meclis arasında kuvvetler ayrılığı doğmaya başlıyor. Böyle bir yapı parlamenter sistemlerin temel özelikleridir. 1946 yılına kadar sistem çok fazla bir değişikliğe uğramadan devam ediyor.

Sistem 1946’ya kadar böyle devam etse de, üç özellik dikkat çekiyor: Birinci yönü; bu parlamenter sistem, tek partili parlamenter sistemdir. Mecliste sadece Cumhuriyet Halk Fırkasının (Partisinin) olduğu parlamenter sistemdir. Zaman zaman çok partili sisteme geçiş denemeleri görülse de başarılamıyor. Fakat, bazı yorumculara göre; tek partili gibi gözükse de; parti içi muhalefet gruplarının olduğu çoğulcu yapı gösteriyordu. İkinci yönü; cumhurbaşkanlarının başbakanlara kıyasla yürütmedeki gücü her zaman ağır basıyordu. Üçüncü yönü ise cumhurbaşkanlarının partili kalma özelliği devam ediyordu. İlk cumhurbaşkanı Atatürk, ikinci cumhurbaşkanı İsmet İnönü aynı zamanda CHP genel başkanlarıdır.

-Devamı gelecek yazıda-



Bu yazı 405 defa okundu.






Yorumlar

 + Yorum Ekle 
    kapat

    Değerli okuyucumuz,
    Yazdığınız yorumlar editör denetiminden sonra onaylanır ve sitede yayınlanır.
    Yorum yazarken aşağıda maddeler halinde belirtilmiş hususları okumuş, anlamış, kabul etmiş sayılırsınız.
    · Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında açıkça suç olarak belirtilmiş konular için suçu ya da suçluyu övücü ifadeler kullanılamayağını,
    · Kişi ya da kurumlar için eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi ya da kurumlara karşı tehdit, saldırı ya da tahkir içerikli ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi veya kurumların telif haklarına konu olan fikir ve/veya sanat eserlerine ait hiçbir içerik yayınlanamayacağını,
    · Kişi veya kurumların ticari sırlarının ifşaı edilemeyeceğini,
    · Genel ahlaka aykırı söz, ifade ya da yakıştırmaların yapılamayacağını,
    · Yasal bir takip durumda, yorum tarih ve saati ile yorumu yazdığım cihaza ait IP numarasının adli makamlara iletileceğini,
    · Yorumumdan kaynaklanan her türlü hukuki sorumluluğun tarafıma ait olduğunu,
    Bu formu gönderdiğimde kabul ediyorum.





    Diğer köşe yazıları

     Tüm Yazılar 
    • 8 Haziran 2015 Başkanlık Sistemi Tartışması Asıl Şimdi Başlamalıdır
    • 29 Mayıs 2015 Türkiyede Sistem Tartışması Bitmez
    • 19 Mayıs 2015 Demokrasi Yönünden Sistemler Farkı
    • 4 Mayıs 2015 3 Mayıs Türkçülük Bayramıydı
    • 1 Mayıs 2015 Amerikada Niçin Sistem Tartışması Yapılmaz?
    • 25 Nisan 2015 "Develeri Oynatmayın Beyler!"
    • 23 Nisan 2015 Cumhuriyet Mi Demokrasi Mi?
    • 21 Nisan 2015 Ermeni Meselesi Türkiye İçin Aşil Sendromu Olmamalıdır
    • 15 Nisan 2015 Osmanlı'da ve İran'da -Mezhep ve Devlet-
    • 11 Nisan 2015 Chp'nin İki Parmak Solundayız! (1946'lı Yıllar)
    • 10 Nisan 2015 Türkiyenin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)
    • 8 Nisan 2015 Türkiyenin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1)
    • 5 Nisan 2015 Savaşların Değişen Yüzü: Hibrit Savaşlar
    • 1 Nisan 2015 ABD Dünyanın Kontrolünü Kaybediyor Mu?
    • 28 Mart 2015 Yemen Üzerinden İranı Tartışmak
    • 26 Mart 2015 Başkanlık Sistemi mi?
    • 25 Mart 2015 Kumpaslı Mecazlar
    • 21 Mart 2015 Japonlar, Çocuklarına Hiroşima'yı ve Nagazaki'yi Niçin Gezdirir?
    • 19 Mart 2015 'Biz Anafartalara Bir Dar-ül Fünun (Üniversite) Gömdük'
    • 18 Mart 2015 Gençlerden Ecdada Mektup

    Yazarlar

    En Çok Okunan Haberler


    Haber Sistemi altyapısı ile çalışmaktadır.
    7,103 µs