En Sıcak Konular

Ersoy Yıldız

Geniş Açı
Ersoy Yıldız
25 Mart 2015

Kumpaslı Mecazlar



Birkaç yıldan beri kumpaslı mecazi söylemler moda oldu desek yanlış olmaz. Türkiye’de bir şey tuttu mu tutuyor. Şimdilerde birçok yazarın yorumlarından tutun da siyaset alanında bile kullanılır oldu. Vurgusu mu farklı, kulağa mı hoş geliyor; yoksa ‘işin içinde iş var’ algısı mı oluşuyor nedir. Biraz da davudi bir tarz ile ifade edildi mi duyanların hemen dikkatini çekiyor.

Kumpasa gelmek

Kumpas kurmak

Kumpastan sıyrılmak

Kumpasa düşmek

Kumpasçılık yapmak

Kumpasın içinde olmak, gibi versiyonları da var.

 Oyuna gelmek/getirilmek, tuzağa düşmek/düşürülmek, kandırmak/kandırılmak ifade biçimlerinin pabucu dama atıldı gibi. Şimdilerde bu gibi durumlar, kumpaslı mecazlar ile anlatılıyor. Haliyle, kumpastan etkilenme biçimi de taraflara farklı sıfat yüklüyor. Mesela, ‘bir kumpasın içine düştük’ gibi söylenirse; zarar gören taraf masumluğunu öne çıkarmaya çalışıyor. Tabi ki kumpas kuranlar da sinsilik, kurnazlık damgası yemiş oluyor.

 İşin bu yönü bir tarafta kalsın da, kumpaslı söylemlerin kaynağına bir bakalım. İçinde kumpas kelimesi geçen yorum ve değerlendirmeleri duyanların zihinlerinde farklı çağrışımlar olabilir. Belki, John Le Carre, Stephen King, Agatha Christie’nin gizli servis, polisiye romanlarını çağrıştırabilir. O romanlarda da öyle, önce birtakım dolambaçlı ve gizemli olaylar gerçekleşir. Nihayetinde birilerinin okkanın altına gitmesiyle romanın konusu biter.  Ya da kumpas, avcıların kurduğu tuzak gibi bir şeyi çağrıştırabilir. Belki de, danışıklı kişilerin bir araya gelip; başka kişiyi ütmesi gibi bir durumu çağrıştırabilir.

 Oysa, kumpaslı mecazlar, bu misallerden türetilmemiş.  Aslında çoğu kişinin yakından tanığı aletin yaptığı işten yola çıkılarak türetilmiş. Fransızca bir kelime olup;  ‘compasse’ diye yazılıyor. Sanayi de çeşitli meslek alanlarında kullanılan bir aletin adıdır. Hani, kurbağacık ya da ingiliz anahtarı denilen alet gibi bir şeydir. Öyle karma karışık, yaptığı işe akıl sır ermeyecek alet falan değil. Üzerinde uzunluk derecelendirmesi bulunan, bir ucu sabit, diğer ucu hareketli bir alettir. İki ucu arasına yerleştirilen çeşitli cisimlerin çapı, kalınlığı veya uzunluğu ölçülüyor.

Derinlik kumpasları

Standart kumpaslar

Özel kumpaslar

Saatli kumpaslar

Dijital kumpaslar, gibi çeşitleri de var.

 Velhasıl kelam, kumpaslı mecaz türleri bana pek makbul bir mecazi söylem gibi gelmiyor. Bir kumpaslı mecaz ile anlatılmak istenene bakıyorum. Bir de kumpas aletinin yaptığı işe baktığımda; arada uyumsuzluk var gibi. Türetilen mecaz ile mecaza kaynaklık eden aletin yaptığı iş tam örtüşmüyor. Sanki hatalı bir mecaz oluşturulmuş. Basit bir ölçüm işi yapan alet; karmaşık ve içinde kurnazlığı ifade eden mecazi söylemlerin kaynağı olmamalıdır.



Bu yazı 296 defa okundu.






Yorumlar

 + Yorum Ekle 
    kapat

    Değerli okuyucumuz,
    Yazdığınız yorumlar editör denetiminden sonra onaylanır ve sitede yayınlanır.
    Yorum yazarken aşağıda maddeler halinde belirtilmiş hususları okumuş, anlamış, kabul etmiş sayılırsınız.
    · Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında açıkça suç olarak belirtilmiş konular için suçu ya da suçluyu övücü ifadeler kullanılamayağını,
    · Kişi ya da kurumlar için eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi ya da kurumlara karşı tehdit, saldırı ya da tahkir içerikli ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi veya kurumların telif haklarına konu olan fikir ve/veya sanat eserlerine ait hiçbir içerik yayınlanamayacağını,
    · Kişi veya kurumların ticari sırlarının ifşaı edilemeyeceğini,
    · Genel ahlaka aykırı söz, ifade ya da yakıştırmaların yapılamayacağını,
    · Yasal bir takip durumda, yorum tarih ve saati ile yorumu yazdığım cihaza ait IP numarasının adli makamlara iletileceğini,
    · Yorumumdan kaynaklanan her türlü hukuki sorumluluğun tarafıma ait olduğunu,
    Bu formu gönderdiğimde kabul ediyorum.





    Diğer köşe yazıları

     Tüm Yazılar 
    • 8 Haziran 2015 Başkanlık Sistemi Tartışması Asıl Şimdi Başlamalıdır
    • 29 Mayıs 2015 Türkiyede Sistem Tartışması Bitmez
    • 19 Mayıs 2015 Demokrasi Yönünden Sistemler Farkı
    • 4 Mayıs 2015 3 Mayıs Türkçülük Bayramıydı
    • 1 Mayıs 2015 Amerikada Niçin Sistem Tartışması Yapılmaz?
    • 25 Nisan 2015 "Develeri Oynatmayın Beyler!"
    • 23 Nisan 2015 Cumhuriyet Mi Demokrasi Mi?
    • 21 Nisan 2015 Ermeni Meselesi Türkiye İçin Aşil Sendromu Olmamalıdır
    • 15 Nisan 2015 Osmanlı'da ve İran'da -Mezhep ve Devlet-
    • 11 Nisan 2015 Chp'nin İki Parmak Solundayız! (1946'lı Yıllar)
    • 10 Nisan 2015 Türkiyenin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1923-1946 arası)
    • 8 Nisan 2015 Türkiyenin Siyasal Sistem Dönüşümleri (1)
    • 5 Nisan 2015 Savaşların Değişen Yüzü: Hibrit Savaşlar
    • 1 Nisan 2015 ABD Dünyanın Kontrolünü Kaybediyor Mu?
    • 28 Mart 2015 Yemen Üzerinden İranı Tartışmak
    • 26 Mart 2015 Başkanlık Sistemi mi?
    • 25 Mart 2015 Kumpaslı Mecazlar
    • 21 Mart 2015 Japonlar, Çocuklarına Hiroşima'yı ve Nagazaki'yi Niçin Gezdirir?
    • 19 Mart 2015 'Biz Anafartalara Bir Dar-ül Fünun (Üniversite) Gömdük'
    • 18 Mart 2015 Gençlerden Ecdada Mektup

    Yazarlar

    En Çok Okunan Haberler


    Haber Sistemi altyapısı ile çalışmaktadır.
    6,180 µs